مهمترین منبع مالی مصارف و مخارج جکومت اسلامی در زمان پیامبر اکرم (ص) و خلفای بعد از آن حضرت و همچنین دولت علوی (ع) بیت المال بود.که دراینجا به پاره ایی از روش ها  و سیاست های امام علی (ع) اشاره می شود:۱-بیت المال

الف) بازگرداندن اموال عمومی ب) تقسیم عادلانه بیت المال ج) توزیع بدون تأخیر بیت المال  د) نظارت و دقت در مصرف بیت المال

۲ تامین اجتماعی و فقر زدایی

۳ انجام فعالیت های اقتصادی: الف) عمران واآبادی  ب) کشاورزی و درختکاری ج) صنعت و تجارت د) کیفیت و نوآوری ه) سرمایه گذاری و اشتغال

 امام علی (ع) علیرغم عنایت و توجهی که به توسعه ی اقتصاد در عرصه های مختلف دارد. اما بر این نکته نیز تأکید می ورزد که نباید کیفیت رافدای کمیت کرد ، رعایت استانداردهای لازم در تولیدات صنعتی از امور مورد توجه آن حضرت است. سیره ی شخصی ایشان قبل از حکومت و سیره ی حکومتی حضرت در هنگام خلافت بر سرمایه گذاری و استفاده از امکانات موجود اعم از نقدی و غیر نقدی است.چنان که یکی از اهداف امام علی (ع) در سرعت توزیع بیت المال عنایت بههمین مسأله بوده است . 

امام علی (ع می فرمایند: برترین مال ها آن است که شایسته ی  سود و پاداش باشد .   

منابع : وسایل الشیعه ؛ محمد بن حسن حر عاملی ، ج۱۱ ،ص ۸۳

 سیاست نامه ی امام علی(ع) ؛ محمد محمدی ری شهری ، ص۳۹۲و ۲۰۳و ۴۰۶

تحف العقول ؛ ابن شعبۀ حرٌانی ،ص ۱۴۰

غرور الحکم ودر راکلم ؛ عبدالواحد آمدی ، ج۲،ص۴۵۲

مجموعه از چشم اندازهای امام علی (ع)  آیین کشور داری نویسنده : استاد محمد صفر جبرئیلی  ، فصل چهارم ،ص۷۲و۷۳و۸۳

|+| نوشته شده توسط ه - تیمورزاده در جمعه دهم اسفند 1386 | موضوع: پیشرفت و تعالی ( از نگاه امام علی (ع))

علل پيشرفت يك امت و نشانه‏هاى سقوط در بيانى از اميرالمؤمنين (ع) تبيين شده است كه به آن اشاره مى‏شود حضرت فرمود: «يستدلّ على ادبار الدول باربع تضييع الاصول، والتمسك بالغرور، تقديم الاراذل و تأخير الافاضل؛(1) دولت‏ها و جوامع زمانى به انحطاط گرايش پيدا مى‏كنند كه اصول ارزشى از بين برود و نيرنگ به عنوان اصل ارزشى مورد قبول قرار گيرد، فرومايه گان سمت‏ها و مسئوليتها را به عهده گيرند و كسانى كه فاضلند منزوى شوند.

برای مشاهده متن کامل کلیک کنید

|+| نوشته شده توسط ه - تیمورزاده در دوشنبه ششم اسفند 1386 | موضوع: پیشرفت و تعالی ( از نگاه امام علی (ع))

با توجه به عنایت بیش تر امیرالمومنین به دو رکن مهم « مردم» و« کارمندان و کارگزاران» ، دیدگاه های  حضرت را در دو جهت بررسی می کنیم : 

الف) مردم و مردم داری : مردم در اندیشه امام علی (ع ) جایگاه ویژه ای دارند .از جمله وظایفی که امام  کارگزاران و دولتمردان حکومتش را به رعایت آن ها فراخوانده ، موارد زیر است :

1 محبت و احترام به مردم

2 جلب رضایت مردم

3 صداقت با مردم

4 پرهیز از امتیاز خواهی و خود اختصاصی

5 فاصله نگرفتن از مردم « احتجاب* »

پیامدهای احتجاب : دور بودن از دسترس شهروندان ، آثاری منفی دارد . این کار موجب بی اطلاعی مسؤولان از امور می شود . همچنین مایهی نامهربانی و بی احترامی به مردم است.

6 مشورت با مردم

ب) کارگزاران و عوامل اجرایی حکومت : رکن دیگر در عرصه مدیریت و اداره ی امور کشور کارگزاران و کارمندان و عوامل اجرایی هر کشور ند که امام علی ( ع ) در دستور العمل هایی که برای کارگزان ارشد و از جمله مالک اشتر نوشته اند ، شیوه های مدیریتی این را نیز به آنان تذکر داده اند. مواردی از آن هاعبارتند از:

1 گزینش  و ملاک و معیار گزینش:

-          برخورداری و از تجربه و کاردانی ، برخورداری از حیا و پاکدامنی ، برخورداری از حسن سابقه ، برخورداری از آگاهی و بینش و تخصص ، برخورداری از تعهد و دیانت ، امانت دار بودن

-          2 بازرسی و نظارت: امام علی ( ع) با توجه به همه ی سختگیری و دقتی که در انتخاب و گزینش دولتمردان و کارگزاران حکومتش داشت ، اما آنان را نیز به حال خود وا نمی گذاشت ؛ بلکه از جهات مختلفی بر کار آن ها نظارت می کرد و هر گاه بازرسان در باره ی یکی از کارگزان گزارشی می دانند ، حضرت دست به اقدام  می زدند و با آن کارگزار به نسبت عمل و خطایش برخورد می کردند .

-          3 تامین حقوق مالی

-          4 تشویق وتنبیه

-          منابع : نهج البلاغه  نامه های ۴۵و ۵۳ و ۶۳-        

  سیاست نامه امام علی (ع) نویسنده : استاد محمد  محمدی ری شهری – ص ۶۴۴

-          دانشنامه ی امام علی (ع ) – ج۱۰ ، ص۷۵

-          آیین کشور داری  نویسنده: استاد محمد صفر حبر ئیلی ص۲۹و۴۲ و۴۷

|+| نوشته شده توسط ه - تیمورزاده در دوشنبه ششم اسفند 1386 | موضوع: پیشرفت و تعالی ( از نگاه امام علی (ع))

امام علی (ع) یکی از آفات ادارهی امور را میل کارگزاران به ستایش و تعریف دیگران می داند ؛ چنان که به مالک اشتر می فرماید: مبادا هرگز دچار خودپسندی گردی و به خوبی های خود اطمینان کنی  و ستایش را دوست داشته باشی که این ها همه از بهترین فرصت های شیطان برای هجوم آوردن به توست.

ایشان شدید اً از توجه بهتملق و چاپلوسی افراد نهی می مند و آن را نشانه ی جهل و نادانی می داند. البته متملقان و چاپلوسان نیز تا هنگامی تملق و چاپلوسی می کنند که منافع آنان تأمین شود. در غیر اینصورت ، کارهای طرف را زشت جلوه می دهند و به رسوا کردن او اقدام می کنند. امیرالمومنین مدح و ستایش بیش از حد را موجب کبر و غرور و فریب می داند و این خصلت میل به ثناگویی و ستایش دیگران را از بدترین حالات زمامداران می داند .

منابع: نهج البلاغه ، نامه ۵۳

       آیین کشور داری ص۲۶و۲۷ نویسنده: استاد محمدصفر جبرئیلی

|+| نوشته شده توسط ه - تیمورزاده در شنبه چهارم اسفند 1386 | موضوع: پیشرفت و تعالی ( از نگاه امام علی (ع))

یکی دیگر از وظایف دولت از دیدگاه امام علی  (ع) رفع جهالت و زمینه سازی رشد علمی و آگاهی جامعه است.ایشان در جای دیگر ، برامام واجب دانسته است که حدود اسلام و ایمان را به افراد جامعه اش بیاموزد . امام علی (ع ) در همان چند سال حکومت خود سعی بسیاری در رشد آگاهی مردم داشت و برای تعلیم و تربیت آن ها جایگاهی خاص قائل بود. و در هر شرایطی و فرصتی به این کار اقدام می کرد و یکی از برنامه های روزانه ی حضرت ، تعلیم وآگاه کردن مردم از مسائل دینی و احکام زندگی بود.

آن حضرت برای معلمان و مبلغان قرآن از بیت المال حقوق مقرر کرده بود* و یکی از مصرف های بیت المال را همین مسائل آموزشی و فرهنگی می دانست.ایشان ضمن ارج و احترام گذاشتن به آداب و رسوم پیشینیان ، هر کجا که روش و سنت و رسم نامناسبی رواج داشت با آن برخورد کرده ، از آن نهی می فرمودند .

امام علی (ع) علم ودانش و آگاهی را مایه ی حیات می داند و می فرماید :

در فراگیری علم و دلنش بکوشید ؛ چراکه علم موجب زندگی دل ها و روشنایی دیده ها وبینش ها ست.

منابع : بحار الانوار ج۱، ص ۱۶۶ ، ح۷نویسنده : استاد محمد باقر مجلسی

         مستدرک الوسائل ، ج۴، ص ۲۵۵نویسنده : استاد حسین نوری

|+| نوشته شده توسط ه - تیمورزاده در شنبه چهارم اسفند 1386 | موضوع: پیشرفت و تعالی ( از نگاه امام علی (ع))

امام علی (ع)  معتقد است که دولتمردان و مدیران باید در برخورد با شهروندان اصول و موازین اخلاقی را در نظر گرفته باشند . حضرت در توصیه هایی که به کارگزاران حکومتی اش می فرمود ، بر رعایت این نکته تأکید فراوان داشت.

 به عنوان مثال : هنگامی که محمد بن ابی بکر را برای فرمانداری مصر فرستاد به او چنین سفارش کرد:

با مردم فروتن و نرم خو ، هموار و گشاده رو باش ، همه را یکسان بنگر . اگر یکی را به گوشه ی چشمی نگریستی ، به دیگری رو در رو نگاه مکن.

|+| نوشته شده توسط ه - تیمورزاده در شنبه چهارم اسفند 1386 | موضوع: پیشرفت و تعالی ( از نگاه امام علی (ع))

زهد و ساده زیستن دولتمردان: زهد در لغت به معنای اعراض و بی میلی است و در برابر رغبت که عبارت از کشش و میل است به کار می رود. در اصطلاح اخلاق ، زهد را دل کندن از دنیا و ترک کردن آن معنا کرده اند. زهد با روان شخص ارتباط دارد و فرد زاهد با این که امکان استفاده از نعمت های فراوان را دارد ، برای رضای به خداوند از آن ها صرف نظر میکند ، چنان که امام علی ( ع ) می فرماید:

کسی که در دنیا زهد  ورزد ، جان خود را آزاد کرده و پروردگارش را خشنود کرده است.

البته زهد آن گاه تحقق می یابد که شخص توانایی برخورداری از دنیا را داشته باشد و آن را رها کند و انگیزه ی ترک دنیا هم ، پستی و بی ارزشی آن در مقایسه با خدا و آخرت باشد.

امام علی (ع ) زهد را محرومیت نمی داند ، بلکه آن را ثروتی ارزشمند به شمار می آورد ؛ چنانکه فرموده است:

بی میلی به دنیا ثروت و دارایی است.

در بیانات  ایشان برای زهد آثار و فواید زیادی ذکر شده است ؛ لز جمله این که زهد در دنیا بزرگترین آسایش است و یا زهد در دنیا موجب نزول رجمت الهی است و یا اینکه موجب بصیرت و بینایی باطن می شود.

به تعبیر یکی از بزرگان * : زهد ، به معنای تر دنیا نیست بلکه مقصود از آن قطع وابستگی قلبی و درونی نسبت به دنیا و ترک تعلق بدان است و از این جهت نه تنها تضادی با تولید و رشد اقتصادی و اجتماعی ندارد ، بلکه مؤید و تقویت کننده ی آن نیز هست ، یکی از ثمرات زهد ، کم مصرفی است که برای استقلال و تکامل جامعه ی اسلامی بسیار مفید است.

منابع : معراج السعاده ؛ ص۲۷۵ نویسنده: استاد احمد نراقی

       آیین کشورداری ؛ ص۲۰نویسنده: استاد محمدصفر جبرئیلی

      * تفسیر موضوعی قرآن کریم ج ۱ص۲۴۹  نویسنده : آیت الله جوادی آملی

|+| نوشته شده توسط ه - تیمورزاده در شنبه چهارم اسفند 1386 | موضوع: پیشرفت و تعالی ( از نگاه امام علی (ع))